Erkekler Stratejik, Kadınlar Empatik mi? Bu Kısımda Dikkatli Olmak Gerekiyor
Konunun iletişim tarafına gelince sık karşılaşılan başka bir iddia var: Erkeklerin daha stratejik ve çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel olduğu söyleniyor.
Bu ifadelerin bazı gözlemsel dayanakları olsa da bunları biyolojik olarak değişmez kurallar şeklinde ele almak doğru değil.
Örneğin 64 çalışmayı ve 5.071 çifti kapsayan bir meta-analizde ilişki çatışmalarındaki bazı davranışlarda kadın ve erkekler arasında küçük farklılıklar bulunmuş; kadınların bazı durumlarda sıkıntı ve yakınlık ifade etme davranışlarının, erkeklerin ise geri çekilme ve problem çözme davranışlarının biraz daha fazla olduğu bildirilmişti. Ancak araştırmacılar farkların genel olarak küçük olduğunu ve bağlama göre değiştiğini özellikle vurguladı. PubMed
Bu bana önemli bir ayrıntıyı hatırlatıyor: Bir davranışın grup ortalamasında biraz daha sık görülmesi, o davranışın bütün grup üyelerinin özelliği olduğu anlamına gelmez.
Empati konusunda da benzer bir tablo var.
Bazı araştırmalarda kadınların öz-bildirim ölçeklerinde daha yüksek empati puanları verdiği görülüyor. Ancak yakın tarihli büyük örneklemli bir çalışmada, anketlerde kadınların daha yüksek empati bildirmesine rağmen EEG ölçümlerinde aynı farkın görülmemesi dikkat çekici. Araştırmacılar sosyal beklentilerin de öz-bildirim sonuçlarını etkileyebildiğini belirtiyor. PubMed
Başka bir deyişle, “kadınlar empatiktir, erkekler çözüm üretir” şeklindeki iki kutuplu açıklama gerçek insan çeşitliliğini fazlasıyla basitleştiriyor.
Aslında Strateji ile Empati Birbirinin Zıttı Değil
Bence bu tartışmada en çok gözden kaçırılan nokta bu.
Bir insan aynı anda hem çözüm odaklı hem empatik olabilir.
Bir arkadaşınız size ciddi bir sorununu anlattığında “Bunu nasıl çözeriz?” diye düşünmek stratejik bir yaklaşım olabilir. Ama önce “Bunun seni ne kadar yorduğunu anlıyorum” diyebilmek de iletişim açısından son derece değerlidir.
Üstelik empati ile problem çözme birbirinin alternatifi olmak zorunda değil.
307 ergenin incelendiği bir çalışmada empati düzeyinin hem kızlarda hem erkeklerde daha başarılı problem çözme ile ilişkili olduğu bulunmuştu. Çalışmada her iki cinsiyetin de çatışma durumlarında problem çözmeyi diğer bazı stratejilere göre daha fazla tercih ettiği bildirildi. PubMed
Dolayısıyla “empatik olmak çözüm üretmeyi engeller” veya “çözüm odaklı olmak duygusal açıdan yetersizdir” gibi iki uç yaklaşımın da sorgulanması gerekiyor.
Cinsiyet Farklarını Konuşurken En Büyük Tuzak: Ortalama Değerleri Bireye Uygulamak
Psikoloji literatüründe bu konuda oldukça önemli bir çerçeve var: “Gender similarities hypothesis”, yani cinsiyet benzerlikleri yaklaşımı.
Janet Hyde'ın 46 meta-analizi inceleyen çalışması, erkekler ve kadınların psikolojik özelliklerinin büyük bölümünde birbirine oldukça benzer olduğunu savunuyor. Daha sonra 106 meta-analiz ve 386 meta-analitik etkiyi değerlendiren başka bir çalışma da ortalama farkların genel olarak küçük olduğunu bildirdi. PubMed+1
Bu yüzden sağ kulak avantajı gibi nöropsikolojik bir konuyu cinsiyet kalıplarıyla açıklamaya çalışırken ekstra dikkatli olmak gerekiyor.
Mesela bir erkeğin son derece empatik ve ilişkisel olması, bir kadının çok analitik ve çözüm odaklı davranması hiç şaşırtıcı değildir. Aynı şekilde aynı kişinin farklı koşullarda farklı iletişim stratejileri kullanması da gayet normaldir.
İnsan davranışını yalnızca “erkek beyni” ve “kadın beyni” şeklinde iki kutuya ayırmak, bireysel farklılıkların önemli bir kısmını görünmez hale getirebilir.
Sağ Kulak Avantajının Güçlü ve Zayıf Yönleri
Bu konudaki bilimsel tartışmanın güçlü tarafı, sağ kulak avantajının yalnızca tek bir çalışmaya dayanmaması. Farklı dikotik dinleme deneylerinde konuşma uyaranlarıyla benzer eğilimlerin görülmesi, olgunun gerçekten araştırılmaya değer olduğunu gösteriyor. PubMed Central (PMC)+1
Ayrıca beyin görüntüleme ve nörofizyolojik çalışmaların davranışsal sonuçlarla ilişkilendirilmesi, konunun yalnızca “kulaklık testi” düzeyinde kalmadığını gösteriyor.
Fakat zayıf tarafı da açık: Sonuçlar kişiden kişiye değişebiliyor. Dikkat, kullanılan sesler, el tercihi, görev biçimi ve uyaranın türü sonuçları etkileyebiliyor. Araştırmacıların kendileri de dikotik dinleme çalışmalarında kişiler ve denemeler arasında ciddi değişkenlik bulunduğunu belirtiyor. PubMed
Dolayısıyla sağ kulak avantajı var, ancak bundan yola çıkarak kişinin zekâsı, karakteri, iletişim yeteneği veya cinsiyete bağlı davranışları hakkında büyük sonuçlar çıkarmak bilimsel açıdan savunulabilir görünmüyor.
Asıl İlginç Soru Belki de “Hangi Kulak Daha İyi?” Değil
Ben konuyu araştırdıktan sonra “Sağ kulak avantajı var mı?” sorusundan çok “Beynimiz aynı bilgiyi farklı koşullarda neden farklı şekilde işliyor?” sorusunun daha ilginç olduğunu düşünüyorum.
Çünkü mesele sadece kulaktan ibaret değil.
Dikkat var, dil var, hafıza var, iki beyin yarımküresi arasındaki iletişim var, kişinin geçmiş deneyimleri var. Hatta dinlediğimiz şeyin konuşma mı, müzik mi, anlamlı bir kelime mi yoksa anlamsız bir ses dizisi mi olduğu bile sonucu değiştirebiliyor. PubMed+1
Buradan forumda tartışmaya değer birkaç soru çıkıyor:
Sağ kulak avantajını günlük iletişimde ne kadar kullanabiliriz?
Bir dikotik dinleme testindeki sonuç, kişinin gerçek hayattaki dinleme becerisini ne ölçüde temsil eder?
Cinsiyet farklılıklarını anlatırken grup ortalamalarını bireylere uygulamak ne zaman hatalı hale geliyor?
Empati ile problem çözmeyi birbirinin karşıtı gibi görmek gerçekten doğru mu?
Bir insanın iletişim tarzını biyolojik farklılıklardan ziyade eğitim, kültür, kişilik ve deneyimlerle açıklamak hangi durumlarda daha anlamlı olabilir?
Bence bu soruların tek bir cevabı yok. Sağ kulak avantajı, beynin dil işlemedeki lateralizasyonuna dair ilginç ve ölçülebilir bir pencere açıyor. Fakat bu pencereyi kullanarak insan kişiliğinin tamamını açıklamaya çalıştığımız anda bilimsel kanıt ile popüler yorum arasındaki sınırı aşmaya başlıyoruz.
Sonuçta sağ kulağın konuşma uyaranlarında avantaj gösterebilmesi, beynimizin bilgiyi simetrik ve mekanik biçimde işlemediğini ortaya koyan ilginç bir bulgu. Ama bundan “sağ kulaklı insanlar daha başarılıdır”, “sağ kulağa konuşursanız kişi sizi daha iyi anlar” veya “bu özellik erkeklerde/kadınlarda belirli bir karakter yapısına işaret eder” gibi sonuçlara geçmek için elimizde yeterli kanıt yok.
Bence konunun en sağlıklı tarafı da tam burada: Bilimin söylediği şey ile bizim ona yüklediğimiz anlamı birbirinden ayırabilmek. Sağ kulak avantajı gerçek bir nöropsikolojik olgu olabilir; fakat insanı açıklayan tek başına bir anahtar değildir.
Ve belki de en önemli nokta şu: Bir insanı gerçekten anlamak için hangi kulağının daha avantajlı olduğundan çok, neyi söylediğine, nasıl dinlediğine, karşısındakinin neye ihtiyaç duyduğunu fark edip etmediğine ve farklı durumlarda nasıl davranabildiğine bakmak gerekiyor.
Konunun iletişim tarafına gelince sık karşılaşılan başka bir iddia var: Erkeklerin daha stratejik ve çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel olduğu söyleniyor.
Bu ifadelerin bazı gözlemsel dayanakları olsa da bunları biyolojik olarak değişmez kurallar şeklinde ele almak doğru değil.
Örneğin 64 çalışmayı ve 5.071 çifti kapsayan bir meta-analizde ilişki çatışmalarındaki bazı davranışlarda kadın ve erkekler arasında küçük farklılıklar bulunmuş; kadınların bazı durumlarda sıkıntı ve yakınlık ifade etme davranışlarının, erkeklerin ise geri çekilme ve problem çözme davranışlarının biraz daha fazla olduğu bildirilmişti. Ancak araştırmacılar farkların genel olarak küçük olduğunu ve bağlama göre değiştiğini özellikle vurguladı. PubMed
Bu bana önemli bir ayrıntıyı hatırlatıyor: Bir davranışın grup ortalamasında biraz daha sık görülmesi, o davranışın bütün grup üyelerinin özelliği olduğu anlamına gelmez.
Empati konusunda da benzer bir tablo var.
Bazı araştırmalarda kadınların öz-bildirim ölçeklerinde daha yüksek empati puanları verdiği görülüyor. Ancak yakın tarihli büyük örneklemli bir çalışmada, anketlerde kadınların daha yüksek empati bildirmesine rağmen EEG ölçümlerinde aynı farkın görülmemesi dikkat çekici. Araştırmacılar sosyal beklentilerin de öz-bildirim sonuçlarını etkileyebildiğini belirtiyor. PubMed
Başka bir deyişle, “kadınlar empatiktir, erkekler çözüm üretir” şeklindeki iki kutuplu açıklama gerçek insan çeşitliliğini fazlasıyla basitleştiriyor.
Aslında Strateji ile Empati Birbirinin Zıttı Değil
Bence bu tartışmada en çok gözden kaçırılan nokta bu.
Bir insan aynı anda hem çözüm odaklı hem empatik olabilir.
Bir arkadaşınız size ciddi bir sorununu anlattığında “Bunu nasıl çözeriz?” diye düşünmek stratejik bir yaklaşım olabilir. Ama önce “Bunun seni ne kadar yorduğunu anlıyorum” diyebilmek de iletişim açısından son derece değerlidir.
Üstelik empati ile problem çözme birbirinin alternatifi olmak zorunda değil.
307 ergenin incelendiği bir çalışmada empati düzeyinin hem kızlarda hem erkeklerde daha başarılı problem çözme ile ilişkili olduğu bulunmuştu. Çalışmada her iki cinsiyetin de çatışma durumlarında problem çözmeyi diğer bazı stratejilere göre daha fazla tercih ettiği bildirildi. PubMed
Dolayısıyla “empatik olmak çözüm üretmeyi engeller” veya “çözüm odaklı olmak duygusal açıdan yetersizdir” gibi iki uç yaklaşımın da sorgulanması gerekiyor.
Cinsiyet Farklarını Konuşurken En Büyük Tuzak: Ortalama Değerleri Bireye Uygulamak
Psikoloji literatüründe bu konuda oldukça önemli bir çerçeve var: “Gender similarities hypothesis”, yani cinsiyet benzerlikleri yaklaşımı.
Janet Hyde'ın 46 meta-analizi inceleyen çalışması, erkekler ve kadınların psikolojik özelliklerinin büyük bölümünde birbirine oldukça benzer olduğunu savunuyor. Daha sonra 106 meta-analiz ve 386 meta-analitik etkiyi değerlendiren başka bir çalışma da ortalama farkların genel olarak küçük olduğunu bildirdi. PubMed+1
Bu yüzden sağ kulak avantajı gibi nöropsikolojik bir konuyu cinsiyet kalıplarıyla açıklamaya çalışırken ekstra dikkatli olmak gerekiyor.
Mesela bir erkeğin son derece empatik ve ilişkisel olması, bir kadının çok analitik ve çözüm odaklı davranması hiç şaşırtıcı değildir. Aynı şekilde aynı kişinin farklı koşullarda farklı iletişim stratejileri kullanması da gayet normaldir.
İnsan davranışını yalnızca “erkek beyni” ve “kadın beyni” şeklinde iki kutuya ayırmak, bireysel farklılıkların önemli bir kısmını görünmez hale getirebilir.
Sağ Kulak Avantajının Güçlü ve Zayıf Yönleri
Bu konudaki bilimsel tartışmanın güçlü tarafı, sağ kulak avantajının yalnızca tek bir çalışmaya dayanmaması. Farklı dikotik dinleme deneylerinde konuşma uyaranlarıyla benzer eğilimlerin görülmesi, olgunun gerçekten araştırılmaya değer olduğunu gösteriyor. PubMed Central (PMC)+1
Ayrıca beyin görüntüleme ve nörofizyolojik çalışmaların davranışsal sonuçlarla ilişkilendirilmesi, konunun yalnızca “kulaklık testi” düzeyinde kalmadığını gösteriyor.
Fakat zayıf tarafı da açık: Sonuçlar kişiden kişiye değişebiliyor. Dikkat, kullanılan sesler, el tercihi, görev biçimi ve uyaranın türü sonuçları etkileyebiliyor. Araştırmacıların kendileri de dikotik dinleme çalışmalarında kişiler ve denemeler arasında ciddi değişkenlik bulunduğunu belirtiyor. PubMed
Dolayısıyla sağ kulak avantajı var, ancak bundan yola çıkarak kişinin zekâsı, karakteri, iletişim yeteneği veya cinsiyete bağlı davranışları hakkında büyük sonuçlar çıkarmak bilimsel açıdan savunulabilir görünmüyor.
Asıl İlginç Soru Belki de “Hangi Kulak Daha İyi?” Değil
Ben konuyu araştırdıktan sonra “Sağ kulak avantajı var mı?” sorusundan çok “Beynimiz aynı bilgiyi farklı koşullarda neden farklı şekilde işliyor?” sorusunun daha ilginç olduğunu düşünüyorum.
Çünkü mesele sadece kulaktan ibaret değil.
Dikkat var, dil var, hafıza var, iki beyin yarımküresi arasındaki iletişim var, kişinin geçmiş deneyimleri var. Hatta dinlediğimiz şeyin konuşma mı, müzik mi, anlamlı bir kelime mi yoksa anlamsız bir ses dizisi mi olduğu bile sonucu değiştirebiliyor. PubMed+1
Buradan forumda tartışmaya değer birkaç soru çıkıyor:
Sağ kulak avantajını günlük iletişimde ne kadar kullanabiliriz?
Bir dikotik dinleme testindeki sonuç, kişinin gerçek hayattaki dinleme becerisini ne ölçüde temsil eder?
Cinsiyet farklılıklarını anlatırken grup ortalamalarını bireylere uygulamak ne zaman hatalı hale geliyor?
Empati ile problem çözmeyi birbirinin karşıtı gibi görmek gerçekten doğru mu?
Bir insanın iletişim tarzını biyolojik farklılıklardan ziyade eğitim, kültür, kişilik ve deneyimlerle açıklamak hangi durumlarda daha anlamlı olabilir?
Bence bu soruların tek bir cevabı yok. Sağ kulak avantajı, beynin dil işlemedeki lateralizasyonuna dair ilginç ve ölçülebilir bir pencere açıyor. Fakat bu pencereyi kullanarak insan kişiliğinin tamamını açıklamaya çalıştığımız anda bilimsel kanıt ile popüler yorum arasındaki sınırı aşmaya başlıyoruz.
Sonuçta sağ kulağın konuşma uyaranlarında avantaj gösterebilmesi, beynimizin bilgiyi simetrik ve mekanik biçimde işlemediğini ortaya koyan ilginç bir bulgu. Ama bundan “sağ kulaklı insanlar daha başarılıdır”, “sağ kulağa konuşursanız kişi sizi daha iyi anlar” veya “bu özellik erkeklerde/kadınlarda belirli bir karakter yapısına işaret eder” gibi sonuçlara geçmek için elimizde yeterli kanıt yok.
Bence konunun en sağlıklı tarafı da tam burada: Bilimin söylediği şey ile bizim ona yüklediğimiz anlamı birbirinden ayırabilmek. Sağ kulak avantajı gerçek bir nöropsikolojik olgu olabilir; fakat insanı açıklayan tek başına bir anahtar değildir.
Ve belki de en önemli nokta şu: Bir insanı gerçekten anlamak için hangi kulağının daha avantajlı olduğundan çok, neyi söylediğine, nasıl dinlediğine, karşısındakinin neye ihtiyaç duyduğunu fark edip etmediğine ve farklı durumlarda nasıl davranabildiğine bakmak gerekiyor.