Melis
Yeni Üye
Panik Atak Nedir? Psikiyatri Açısından Panik Atağı Anlamak
Geçenlerde bir arkadaşım, “Kalbim deli gibi çarpıyor, nefes alamıyorum, kesin bir şey oluyor!” diye mesaj attı. Ben de doğal olarak önce “Hastaneye git” dedim. O ise birkaç dakika sonra “Şimdi geçti ama Google’a göre üç dakika önce ölmüşüm” diye cevap verdi. İşte panik atağın en tuhaf taraflarından biri tam olarak bu: Beden gerçekten alarm veriyor, zihin ise alarmın neden çaldığını anlamaya çalışırken senaryoyu biraz fazla büyütebiliyor.
Panik atak, kişinin aniden başlayan yoğun korku, kaygı veya ciddi bir tehlike hissi yaşadığı bir nöbet olarak tanımlanabilir. Üstelik ortada gerçekten tehlikeli bir durum bulunması şart değildir. Kalp çarpıntısı, terleme, titreme, nefes almakta zorlanma, baş dönmesi, göğüs sıkışması, mide bulantısı, uyuşma ve “kontrolümü kaybediyorum” düşüncesi gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Türkiye Sağlık Bakanlığına bağlı bir sağlık kuruluşunun bilgilendirmesinde de panik atağın aniden başlayıp kısa sürede yoğunlaştığı ve çoğunlukla 10-30 dakika içinde sona erdiği belirtiliyor. Esenler Sağlık Müdürlüğü
Fakat burada önemli bir ayrım var: Bir kez panik atak geçirmek, otomatik olarak panik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Panik bozukluğunda tekrarlayan ve beklenmedik panik atakların yanı sıra yeni bir atağın geleceğine ilişkin sürekli kaygı ve buna bağlı kaçınma davranışları görülebilir. Zihinsel Sağlık Enstitüsü+1
Panik Atak Sırasında Beden Neden Böyle Davranıyor?
Bedenimizin tehlike karşısında alarm sistemine sahip olması aslında son derece kullanışlıdır. Ormanda karşımıza ayı çıksa, “Acaba ayı bugün hangi psikolojik ihtiyaçlarını karşılayamadı?” diye düşünmek yerine kaçmamızı sağlayacak bir sistemin devreye girmesi gerekir.
Sorun şu ki beynin alarm sistemi her zaman gerçek bir tehlikeyi beklemez.
Bazen yoğun stres, kaygı, uykusuzluk, bazı bedensel duyumlar veya başka etkenler alarm sisteminin gereğinden fazla çalışmasına katkıda bulunabilir. Kalp hızlanır, nefes değişir, kaslar gerilir ve kişi bu fiziksel belirtileri fark eder.
Sonra zihinde şu düşünce belirir:
“Kalbim çok hızlı atıyor.”
Ardından:
“Ya kalbimde bir sorun varsa?”
Sonra:
“Ya bayılırsam?”
Ve birkaç saniye içinde beynin senaryo ekibi toplantıya çağrılır.
Bu nedenle panik atakta yalnızca “korku” yoktur. Bedensel duyumlarla bu duyumların nasıl yorumlandığı arasında da bir etkileşim bulunur. Sağlık Bakanlığı kaynaklarında da bedensel duyumların yanlış yorumlanması ve felaketleştirilmesinin korkuyu artırabileceği açıklanıyor. Divriği Sağlık Müdürlüğü
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak kişiden kişiye farklı yaşanabilir. Herkes aynı belirtileri aynı yoğunlukta yaşamaz. Yaygın belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- Çarpıntı veya kalp atışlarının hızlandığını hissetme
- Terleme
- Titreme
- Nefes darlığı veya boğuluyor gibi hissetme
- Göğüste sıkışma veya ağrı
- Baş dönmesi ve sersemlik
- Uyuşma ya da karıncalanma
- Üşüme veya sıcak basması
- Bulantı ve karın rahatsızlığı
- Kontrolü kaybetme korkusu
- Ölüm korkusu
- Gerçeklikten kopuyormuş veya çevreyi tuhaf algılıyormuş gibi hissetme
NIMH de panik ataklarda hızlı veya güçlü kalp atışı, terleme, titreme, nefes alma güçlüğü, baş dönmesi, uyuşma, göğüs ağrısı ve mide-bağırsak belirtilerinin görülebileceğini belirtiyor. Zihinsel Sağlık Enstitüsü
Buradaki önemli nokta şu: Panik atağın belirtileri gerçek belirtilerdir. “Tamamen kafanda” demek hem bilimsel açıdan açıklayıcı değildir hem de kişinin yaşadığı sıkıntıyı küçümser.
Zaten kişi o sırada “Ben bunu kafamda kuruyorum” diye düşünmüyor. Kalbi gerçekten hızlı atıyor, elleri gerçekten titriyor ve gerçekten nefesi yetmiyormuş gibi hissediyor.
Panik Atak ile Panik Bozukluğu Aynı Şey mi?
Forumlarda bu iki kavram sık sık birbirinin yerine kullanılıyor.
Aslında aralarında önemli bir fark var.
Panik atak, yoğun korku ve fiziksel belirtilerle seyreden bir nöbettir. Bir insan hayatında bir veya birkaç kez panik atak yaşayabilir.
Panik bozukluğu ise tekrarlayan, özellikle beklenmedik panik ataklarla birlikte kişinin yeni bir atak yaşayacağına ilişkin yoğun kaygı geliştirmesi ve hayatını buna göre değiştirmesiyle ilişkilidir. Örneğin kişi daha önce markette panik atak yaşadıysa markete gitmekten kaçınabilir. Metroda yaşadıysa metroya binmeyebilir. Yalnız kalmaktan korkabilir veya yanında sürekli “güvenli” gördüğü birini bulundurmak isteyebilir. Esenler Sağlık Müdürlüğü+1
Burada çok ilginç bir döngü oluşabilir:
Atak → korku → “Tekrar olacak” düşüncesi → kaçınma → kısa süreli rahatlama → daha fazla korku.
Kısa vadede kaçınmak rahatlatıcı olabilir. Fakat uzun vadede kişi “Demek ki gerçekten tehlikeliymiş, yoksa neden kaçayım?” şeklinde düşünmeye başlayabilir.
İşte psikiyatride tedavi planının önemli amaçlarından biri bu döngüyü kırmaktır.
Erkekler ve Kadınlar Panik Atağı Aynı Şekilde mi Yaşıyor?
Bu konuda cinsiyet üzerinden kalıplaşmış karakter tarifleri yapmak kolaydır:
“Erkekler çözüm arar.”
“Kadınlar duygularını konuşur.”
Fakat gerçek hayat bu kadar düzenli değildir.
Bir erkek panik atak yaşadığında bütün interneti tarayıp “Panik atağı 7 dakikada çözme stratejisi” adlı bir Excel tablosu hazırlayabilir. Başka bir erkek ise arkadaşına sadece “Yanımda olur musun?” diyebilir.
Bir kadın belirtilerini ayrıntılı biçimde anlatıp yakınlarından destek isteyebilir. Başka bir kadın ise “Kimseye söylemeyeyim, önce ne olduğunu kendim anlayayım” diyebilir.
Dolayısıyla burada cinsiyetten çok kişilik, geçmiş deneyimler, sosyal destek, stres düzeyi, öğrenilmiş başa çıkma biçimleri ve kişinin kendi bedenini nasıl yorumladığı önemlidir.
Bununla birlikte epidemiyolojik araştırmalarda panik bozukluğunun kadınlarda erkeklere göre daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Örneğin NIMH'nin ABD yetişkinlerine ilişkin verilerinde yaşam boyu panik bozukluğu oranı kadınlarda erkeklerden daha yüksek bulunmuştur. Ancak bu istatistik, tek tek bireylerin nasıl davranacağını veya bir kişinin yaşadığı atağın “kadınsı” ya da “erkeksi” olduğunu göstermez. Zihinsel Sağlık Enstitüsü
Bence burada daha güzel soru şu:
“Ben erkeksem güçlü görünmek zorunda mıyım, kadınsam duygularımı daha fazla anlatmak zorunda mıyım?”
Hayır.
Panik atağın cinsiyeti yoktur. Yardım istemenin de.
Psikiyatri Panik Atakta Ne Yapar?
“Psikiyatriye gitsem doktor bana sadece ilaç mı verir?”
Bu soru forumlarda sık karşılaşılan sorulardan biri.
Psikiyatri değerlendirmesinde öncelikle kişinin yaşadığı belirtilerin niteliği, sıklığı, ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, günlük yaşamı nasıl etkilediği ve eşlik eden başka sorunların olup olmadığı değerlendirilir.
Ayrıca bazı fiziksel hastalıkların benzer belirtilere yol açabileceği unutulmamalıdır. Özellikle göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya ilk kez ortaya çıkan şiddetli fiziksel belirtiler söz konusu olduğunda kişinin bunları otomatik olarak “panik atak” kabul etmemesi gerekir. NIMH de tanı sürecinde fiziksel bir problemin belirtilere neden olmadığının değerlendirilmesinin önemli olduğunu belirtiyor. Zihinsel Sağlık Enstitüsü
Geçenlerde bir arkadaşım, “Kalbim deli gibi çarpıyor, nefes alamıyorum, kesin bir şey oluyor!” diye mesaj attı. Ben de doğal olarak önce “Hastaneye git” dedim. O ise birkaç dakika sonra “Şimdi geçti ama Google’a göre üç dakika önce ölmüşüm” diye cevap verdi. İşte panik atağın en tuhaf taraflarından biri tam olarak bu: Beden gerçekten alarm veriyor, zihin ise alarmın neden çaldığını anlamaya çalışırken senaryoyu biraz fazla büyütebiliyor.
Panik atak, kişinin aniden başlayan yoğun korku, kaygı veya ciddi bir tehlike hissi yaşadığı bir nöbet olarak tanımlanabilir. Üstelik ortada gerçekten tehlikeli bir durum bulunması şart değildir. Kalp çarpıntısı, terleme, titreme, nefes almakta zorlanma, baş dönmesi, göğüs sıkışması, mide bulantısı, uyuşma ve “kontrolümü kaybediyorum” düşüncesi gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Türkiye Sağlık Bakanlığına bağlı bir sağlık kuruluşunun bilgilendirmesinde de panik atağın aniden başlayıp kısa sürede yoğunlaştığı ve çoğunlukla 10-30 dakika içinde sona erdiği belirtiliyor. Esenler Sağlık Müdürlüğü
Fakat burada önemli bir ayrım var: Bir kez panik atak geçirmek, otomatik olarak panik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Panik bozukluğunda tekrarlayan ve beklenmedik panik atakların yanı sıra yeni bir atağın geleceğine ilişkin sürekli kaygı ve buna bağlı kaçınma davranışları görülebilir. Zihinsel Sağlık Enstitüsü+1
Panik Atak Sırasında Beden Neden Böyle Davranıyor?
Bedenimizin tehlike karşısında alarm sistemine sahip olması aslında son derece kullanışlıdır. Ormanda karşımıza ayı çıksa, “Acaba ayı bugün hangi psikolojik ihtiyaçlarını karşılayamadı?” diye düşünmek yerine kaçmamızı sağlayacak bir sistemin devreye girmesi gerekir.
Sorun şu ki beynin alarm sistemi her zaman gerçek bir tehlikeyi beklemez.
Bazen yoğun stres, kaygı, uykusuzluk, bazı bedensel duyumlar veya başka etkenler alarm sisteminin gereğinden fazla çalışmasına katkıda bulunabilir. Kalp hızlanır, nefes değişir, kaslar gerilir ve kişi bu fiziksel belirtileri fark eder.
Sonra zihinde şu düşünce belirir:
“Kalbim çok hızlı atıyor.”
Ardından:
“Ya kalbimde bir sorun varsa?”
Sonra:
“Ya bayılırsam?”
Ve birkaç saniye içinde beynin senaryo ekibi toplantıya çağrılır.
Bu nedenle panik atakta yalnızca “korku” yoktur. Bedensel duyumlarla bu duyumların nasıl yorumlandığı arasında da bir etkileşim bulunur. Sağlık Bakanlığı kaynaklarında da bedensel duyumların yanlış yorumlanması ve felaketleştirilmesinin korkuyu artırabileceği açıklanıyor. Divriği Sağlık Müdürlüğü
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak kişiden kişiye farklı yaşanabilir. Herkes aynı belirtileri aynı yoğunlukta yaşamaz. Yaygın belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
- Çarpıntı veya kalp atışlarının hızlandığını hissetme
- Terleme
- Titreme
- Nefes darlığı veya boğuluyor gibi hissetme
- Göğüste sıkışma veya ağrı
- Baş dönmesi ve sersemlik
- Uyuşma ya da karıncalanma
- Üşüme veya sıcak basması
- Bulantı ve karın rahatsızlığı
- Kontrolü kaybetme korkusu
- Ölüm korkusu
- Gerçeklikten kopuyormuş veya çevreyi tuhaf algılıyormuş gibi hissetme
NIMH de panik ataklarda hızlı veya güçlü kalp atışı, terleme, titreme, nefes alma güçlüğü, baş dönmesi, uyuşma, göğüs ağrısı ve mide-bağırsak belirtilerinin görülebileceğini belirtiyor. Zihinsel Sağlık Enstitüsü
Buradaki önemli nokta şu: Panik atağın belirtileri gerçek belirtilerdir. “Tamamen kafanda” demek hem bilimsel açıdan açıklayıcı değildir hem de kişinin yaşadığı sıkıntıyı küçümser.
Zaten kişi o sırada “Ben bunu kafamda kuruyorum” diye düşünmüyor. Kalbi gerçekten hızlı atıyor, elleri gerçekten titriyor ve gerçekten nefesi yetmiyormuş gibi hissediyor.
Panik Atak ile Panik Bozukluğu Aynı Şey mi?
Forumlarda bu iki kavram sık sık birbirinin yerine kullanılıyor.
Aslında aralarında önemli bir fark var.
Panik atak, yoğun korku ve fiziksel belirtilerle seyreden bir nöbettir. Bir insan hayatında bir veya birkaç kez panik atak yaşayabilir.
Panik bozukluğu ise tekrarlayan, özellikle beklenmedik panik ataklarla birlikte kişinin yeni bir atak yaşayacağına ilişkin yoğun kaygı geliştirmesi ve hayatını buna göre değiştirmesiyle ilişkilidir. Örneğin kişi daha önce markette panik atak yaşadıysa markete gitmekten kaçınabilir. Metroda yaşadıysa metroya binmeyebilir. Yalnız kalmaktan korkabilir veya yanında sürekli “güvenli” gördüğü birini bulundurmak isteyebilir. Esenler Sağlık Müdürlüğü+1
Burada çok ilginç bir döngü oluşabilir:
Atak → korku → “Tekrar olacak” düşüncesi → kaçınma → kısa süreli rahatlama → daha fazla korku.
Kısa vadede kaçınmak rahatlatıcı olabilir. Fakat uzun vadede kişi “Demek ki gerçekten tehlikeliymiş, yoksa neden kaçayım?” şeklinde düşünmeye başlayabilir.
İşte psikiyatride tedavi planının önemli amaçlarından biri bu döngüyü kırmaktır.
Erkekler ve Kadınlar Panik Atağı Aynı Şekilde mi Yaşıyor?
Bu konuda cinsiyet üzerinden kalıplaşmış karakter tarifleri yapmak kolaydır:
“Erkekler çözüm arar.”
“Kadınlar duygularını konuşur.”
Fakat gerçek hayat bu kadar düzenli değildir.
Bir erkek panik atak yaşadığında bütün interneti tarayıp “Panik atağı 7 dakikada çözme stratejisi” adlı bir Excel tablosu hazırlayabilir. Başka bir erkek ise arkadaşına sadece “Yanımda olur musun?” diyebilir.
Bir kadın belirtilerini ayrıntılı biçimde anlatıp yakınlarından destek isteyebilir. Başka bir kadın ise “Kimseye söylemeyeyim, önce ne olduğunu kendim anlayayım” diyebilir.
Dolayısıyla burada cinsiyetten çok kişilik, geçmiş deneyimler, sosyal destek, stres düzeyi, öğrenilmiş başa çıkma biçimleri ve kişinin kendi bedenini nasıl yorumladığı önemlidir.
Bununla birlikte epidemiyolojik araştırmalarda panik bozukluğunun kadınlarda erkeklere göre daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Örneğin NIMH'nin ABD yetişkinlerine ilişkin verilerinde yaşam boyu panik bozukluğu oranı kadınlarda erkeklerden daha yüksek bulunmuştur. Ancak bu istatistik, tek tek bireylerin nasıl davranacağını veya bir kişinin yaşadığı atağın “kadınsı” ya da “erkeksi” olduğunu göstermez. Zihinsel Sağlık Enstitüsü
Bence burada daha güzel soru şu:
“Ben erkeksem güçlü görünmek zorunda mıyım, kadınsam duygularımı daha fazla anlatmak zorunda mıyım?”
Hayır.
Panik atağın cinsiyeti yoktur. Yardım istemenin de.
Psikiyatri Panik Atakta Ne Yapar?
“Psikiyatriye gitsem doktor bana sadece ilaç mı verir?”
Bu soru forumlarda sık karşılaşılan sorulardan biri.
Psikiyatri değerlendirmesinde öncelikle kişinin yaşadığı belirtilerin niteliği, sıklığı, ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, günlük yaşamı nasıl etkilediği ve eşlik eden başka sorunların olup olmadığı değerlendirilir.
Ayrıca bazı fiziksel hastalıkların benzer belirtilere yol açabileceği unutulmamalıdır. Özellikle göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya ilk kez ortaya çıkan şiddetli fiziksel belirtiler söz konusu olduğunda kişinin bunları otomatik olarak “panik atak” kabul etmemesi gerekir. NIMH de tanı sürecinde fiziksel bir problemin belirtilere neden olmadığının değerlendirilmesinin önemli olduğunu belirtiyor. Zihinsel Sağlık Enstitüsü